محمد مهدى ملايرى
309
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
از متنهاى پهلوى و عربى كه از سخنان آذربد موجود است ، دو متن پهلوى كمى مفصلتر از دو قطعه عربى است . متن پهلوى اندرز به صورتى كه در متون پهلوى چاپ جاماسب اسانا آمده چهارده صفحه است و ترجمه فارسى آن در ده صفحه و چند سطر . و متن پهلوى « واژهاى چند از آذربد مارسپندان » نيز در همان كتاب در 10 صفحه و ترجمه فارسى آن با تعليقات در 5 / 7 صفحه است . و قطعه عربى « مواعظ آذرباد » در نسخهء چاپى كتاب مسكويه ( الحكمة الخالدة ) در سه صفحه و قطعه ديگر در كمتر از نيم صفحه است . ولى از اين شرح نبايد چنين نتيجه گرفت كه مطالب عربى هم به همين نسبت صفحات كمتر از مطالب قطعات پهلوى است ، زيرا عبارات عربى معمولا خلاصهتر و گنجايش صفحات چاپ شده متن عربى هم به مراتب بيشتر از گنجايش صفحات فارسى و پهلوى است . ما اخترته من آداب بوذرجمهر اين قطعهء نسبتا مفصل كه در بيش از هشت صفحه از نسخهء چاپى كتاب الحكمة الخالده را جاى گرفته است « 1 » برگزيدهاى از ترجمهء عربى همان رسالهاى است كه در متون پهلوى به نام بزرگمهر ياد شده « 2 » و اخيرا با عنوان « يادگار بزرگمهر » « 3 » و « اندرزنامه بزرگمهر » « 4 » به فارسى هم ترجمه شده است . از اين رساله يك ترجمهء قديم فارسى هم وجود داشته كه مورد استفادهء فردوسى در شاهنامه قرار گرفته « 5 » و ظاهرا از قرن چهارم
--> ( 1 ) . الحكمة الخالدة ، ص 29 . ( 2 ) . متن اندرز در متن پهلوى جاماسب اسانا در صفحههاى 85 تا 101 چاپ شده است . ( 3 ) . يادگار بزرگمهر ، متن پهلوى و ترجمهء فارسى از دكتر ماهيار نوايى ، نشريه دانشكده ادبيات تبريز ، شمارهء زمستان پائيز سال يازدهم . ( 4 ) . اندرزنامهء بزرگمهر ، ترجمهء دكتر فرهاد آبادانى ، از انتشارات انجمن فرهنگ ايران باستان ، تهران ، بهمنماه 1349 . ( 5 ) . شاهنامه ، چاپ بروخيم ، ج 8 ، ص 2448 به بعد زير عنوان « پند دادن بوذرجمهر نوشينروان را » .